banner_soylesi

Yazı Arşivi

Ali Nihat Yazıcı
Demokrasi Kazandı
Kahraman Olgaç
Kartepe'den Davos'a
Murat KUL
Satranca Değen Anne Eli
Tahsin Aktar
Terazi
Özgür Solakoğlu
Gerçekler -1-
Alper Efe Ataman
Sonuna Kadar Mücadele

Analiz
Alper Efe Ataman

Sonuna Kadar Mücadele

pdf Mucadele.pdf

Satrancın sportif yönünün önemli bir bölümünü, oyuncuların karşılaşmalarda taşıdığı kazanma ve mücadele etme arzusu oluşturur. 42. Analiz Köşesi'nde, üst düzey iki büyükusta arasında oynanmış olan bir partideki mücadele unsurunu ele almaya çalışacağız.

kramnik krasenkow

Büyükustalar Vladimir Kramnik ve Mikhail Krasenkow 2003 yılında oynadıkları partiyle Analiz Köşesi'nin konukları olacaklar.

GM Vladimir Kramnik (2807) - GM Mikhail Krasenkow (2633)

Wijk aan Zee 2003, [C54], (Ataman,A)

1 e4 e5 2 Af3 Ac6 3 Fc4 Fc5 4 c3 Af6 5 d3


Kapalı İtalyan Açılışı. 5 d4 ana devamyoluna kıyasla, tarafların manevralara daha fazla başvurduğu, konumun kapalı karakterinin doğası gereği taşların tahtada daha uzun süre kaldığı bu sistem, birçoklarınca Kapalı İspanyol Açılışı'na benzetilmektedir. Bu varyantta da beyazlar genellikle Abd2-Ke1-Af1-Ag3 gibi manevralara sıklıkla başvurur, arzulanan e4-d4 piyon merkezini yaratacak olan d4-sürüşü ise ancak ve ancak konum 'pişirildikten sonra' uygulanır. Elbette ki, diğer tüm açılış tercihlerinde olduğu gibi, bu varyantın artıları gibi eksileri de bulunmaktadır: 5 d3 hamlesiyle rakibin e5-piyonu karşısında herhangi bir baskı oluşturulamaması siyahların ...d5-sürüşünü daha rahat bir şekilde uygulamasına izin verecektir.

5...a6

En popüler seçeneklerden birisi. Siyahlar c5-filini duruma göre a7-karesine saklayabileceği gibi, aynı zamanda da ...b5-sürüşü fikrini hazırlamıştır.

6 Fb3

Beyazlar da rakibinin ...d5-sürüşüne karşı filinin tehdit altında kalmaması adına bu 'geri çekilme' hamlesini uyguladı. Böylelikle, aynı İspanyol Açılışı'nda olduğu gibi, gereken hallerde fil c2-karesine saklanabilecek ve ...d5-sürüşüne karşı sıklıkla uygulanan Ve2 ya da Abd2 tepkilerinden birisi verilebilecektir.

6...0-0 7 0-0 d5 (D)

1

'Yakın temas'ın başladığı kritik anlardan ilki. Bu noktada beyazlar 8 Abd2 ya da 8 Ve2 hamleleriyle gelişimi sürdürüp vezir kırışmasını engelleyebilir; ya da, e5-piyonu karşısındaki baskıyı arttırıp e4-karesini kullanabilmek adına 8 exd5 oynayabilir. Rus büyükusta tercihini ikinci seçenekten yana kullanıyor. Ancak bu durumda d3-piyonunun hedef haline dönüşmesi riski de göz önünde bulundurulmalı.

8 exd5 Axd5 9 h3

Beyazlar e5-piyonu karşısında baskı kurma planını, rakibinin olası ...Fg4 fikrini engelleyerek sürdürüyor.

9...Ab6 10 Ke1 h6

Küçük bir taktik; beyazların piyon kazanması henüz mümkün değildir: 11 Axe5 Fxf2+ 12 Şxf2 Axe5 ve 13 Kxe5?? hamlesi 13...Vf6+ yanıtına kaybeder.

11 Abd2 Vxd3 12 Axe5 Vg3 (D)

2

Sakin görünümlü konumun aniden karıştığına tanık oluyoruz. Açmazdan yararlanan siyahlar ...Fxh3, ...Fxf2+ ve ...Axe5 gibi birçok tehdit ortaya koymaktadır. Ancak Kramnik'in yanıtı Polonyalı büyükustayı vezir kırışmasına zorlayacaktır.

13 Vf3! Vxf3 14 Adxf3 Ae7?!

GM Krasenkow, Dvoretsky ve Watson gibi ünlü satranç yazarlarının makalelerinde değinilmiş olan 'işlevsiz taşlar' (İngilizce=superfluous pieces) konusundan yararlanmak istiyor. Bilindiği üzere kalelerin çiftlenmesi ve vezir-fil bataryaları genellikle uygulayıcısına bulundukları hat üzerinde önemli avantajlar sağlayabilir. Piyon zincirlerinin ise, sahip olunan yapıyı çok daha sağlam hale getirdikleri bilinmektedir. Fakat benzer olumlu senaryoyu at zincirleri için söylemek mümkün olmaz. Bunun nedeni, zincir halindeki atların işbirliği içerisinde olmaktansa birbirlerinin hareket kabiliyetlerini kısıtlamasıdır. İşte bu nedenle GM Krasenkow atıyla pasif bir geri çekilme hamlesi yapmıştı. Böylelikle beyaz atlar birbirlerinin hareket kabiliyetlerini kısıtlayacaktı. Fakat rakip atın kendi geri çekilme tepkisi beyazlara küçük, ancak sağlam bir üstünlük tanıyacaktır.

15 Ad3!

Harika bir tepki! c5-filinin yer bulma sıkıntısı, siyahların son hamlesinden sonra daha da belirgin bir hal almıştı. Beyazlar bu durumdan yararlanmak adına c5-filini rahatsız etmektedir.

15...Fd6 16 Ff4!

Dönemin Dünya Şampiyonu'ndan etkili bir fikir daha. Bu hamlenin temel dayanağı da siyahların beyaz file dokunamamasıdır: 16...Fxf4 17 Axf4 Ac6 18 Ag6! Kd8 19 Ae7+ Axe7 20 Kxe7 ve beyazlara piyon kazanarak. Dikkat edersek, 10...h6 hamlesiyle zayıflamış olan g6-karesi, beyaz atların ve b3-filinin varlığında siyahların başına önemli sıkıntılar açmaktadır. İşte bu nedenle siyahlar geri kalmış zayıf piyonlu bir oyunsonuna girmeye razı oldular.

16...Ag6 17 Fxd6 cxd6 18 Ke4 a5 19 Kd4 Kd8 20 Kd1 (D)

Planlar her zaman rakip konum içerisindeki zayıflıklar ya da olası zayıflıklar karşısında inşa edilir. Burada da beyazlar, d-dikeyinde kalelerini çiftleyerek rakibini ...d5-sürüşünü yapmaya, dolayısıyla da atlarının kullanımına c5-e5-karelerini açmaya zorluyordu.

3

20...d5 21 Ac5 Ae7 22 a4

Siyahların ...a4-hamlesiyle olası karşı oyununu da ortadan kaldırarak.

22...Ke8 23 K4d2

2. yatayı savunup, aynı zamanda d4-karesini diğer atın kullanımına açarak.

23...Ad7 24 Axd7 Fxd7

Siyahlar taktik öğelerden faydalanmaya çalışmaya devam ediyor: Şimdi d5-piyonuna dokunulması, eşite yakın bir finali tahtada oluşturacaktı: 25 Fxd5 Axd5 26 Kxd5 Fxa4 ve beyazlara ancak çok hafif bir üstünlükle. Bunun yerine Kramnik, kalelerini 7. yatayda kullanabileceği bir diğer forse devamyoluna girmeyi tercih etti.

25 c4 dxc4 26 Kxd7 cxb3 27 Kxb7 Kab8 28 Kdd7 (D)

4

Böylece beyazlar b3- ve f7-piyonları üzerindeki baskısını arttırmış oldu. Siyahlar ise b3-piyonu yerine doğru bir kararla f7-piyonunu vermeyi tercih edecek, çünkü vezir kanadında yaratılabilecek olan bir piyon çoğunluğu beyazların bu bölgede bir geçer piyon yaratması durumunda kendisine ciddi kazanç şansları verebilirdi.

28...Ac6 29 Kxf7 Kxb7 30 Kxb7 Ke4 31 Kxb3 Kxa4

Görünüşe göre beyazların kazanç şansları azalıyor olmalı, çünkü vezir kanadındaki piyonlar da tahtayı terk etmeye başladı. Ancak Kramnik var gücüyle baskısını sürdürüyordu.

32 Kb6 Kc4 33 g3 a4 34 h4 Ad4 35 Ae5

Atların kırışılması, siyahların aktif kalesini de göz önünde bulundurursak kale finalinde Krasenkow'a iyi berabere olanakları sunardı. Dolayısıyla beyazlar bu değişim teklifine yanaşmadı.

35...Kc5 36 Kb8+ Şh7 37 Ad7 Kb5 38 Ka8 Ae2+ 39 Şg2 Kxb2 (D)

5

40 h5!

Çok kuvvetli bir hamle. Vezir kanadında piyonunun kalmamış ve rakibinin geçer piyonunun tehlikeli olmasını umursamayan beyazlar mat ağı kurmayı tercih ediyor. Bu andan itibaren beyazların ciddi kazanç şanslarına sahip olduğunu görmekteyiz. Açılış ve oyunortası safhalarının ardından, siyahları şimdi de oyunsonunda g6-karesinde sıkıntılar yaşıyorken görmek çok enteresan, öyle değil mi? Fakat yine de, 'zafer şarkıları' söylemek için hala çok erkendir.

40...Ac3 41 Ae5

Hemen 41 Af8+ fikri işe yaramazdı, çünkü siyah şahın g8-f7 rotasıyla mat ağından kurtulma şansı vardır.

41...Kb5 42 f4

Elbette ki beyazlar dikkatsizce oynayacağı 42 Ag6? Kxh5 devamyolunda sahip olduğu tüm avantajı yitirirdi.

42...Ae4 43 g4

Böylece h5-piyonu da güvenlik altına alınmıştır.

43...Af6 44 Ag6 Ag8 (D)

6

Oyunsonundaki mücadelenin ilk aşaması beyazlar açısından tamamlanmış oldu: siyah at pasif bir noktaya sürülmüştür. Oldukça sabır gerektiren bir safha olan oyunsonunda, dinamik öğelerin var olmaması dolayısıyla böylesine şematik ve uzun vadeli planlar kurmak tamamen doğru bir yaklaşımdır. Kramnik de şimdi şah kanadı piyonlarını ilerleterek alan avantajından yararlanmayı sürdürmek istediğini bizlere gösterecektir.

45 Af8+ Şh8 46 Ag6+ Şh7

Konum tekrarına girerek zaman kazanmak pratik anlamda önemlidir: süre olarak zaman kazanıldığı gibi, bu gibi yaklaşımlar kötü konumdaki rakip karşısında psikolojik anlamda da yıpratıcı olabilir.

47 Şf3 Kb3+ 48 Şe4 a3 49 Af8+ Şh8 50 Ag6+ Şh7

Şahın merkezileştirilmesi sonrasında artık piyon ilerleyişinin zamanı gelmiştir.

51 g5 hxg5 52 fxg5 Kb4+ 53 Şf5 Kb5+ 54 Şg4 Kb4+ 55 Şf5 Kb5+ 56 Şg4 Kb4+ 57 Af4 (D)

7

Burada dikkat çekici en önemli nokta, beyazların sabırlı bir şekilde konumunu geliştirmekte olmasıdır. Şimdi siyah kalenin bulunduğu noktayı terk etmesi durumunda, beyazların tehdidi g6+ ve Ae6 (Ag5-Af7# fikriyle) olduğundan, siyahlar pat temalarını da tahtada oluşturmak adına geçer piyonunu rakibe bırakıyordu.

57...a2 58 Kxa2 Ae7 59 Ka8 Ag8

Beyazların g6+ ve takiben Kh8# fikri dolayısıyla siyah at bir türlü aktifleştirilemiyor.

60 Ka7

h6-piyon sürüşü tehdidiyle.

60...Şh8 61 Ka8 Şh7 62 Kf8

Hamle tekrarının ardından beyazları atı koruyup şahına farklı görevler yüklemek isterken görmekteyiz.

62...Şh8 63 Şf3 Kb3+ 64 Şe4 Kb4+ 65 Şe5 Kb5+ 66 Ad5

Beyazlar aceleci davranmadan, adım adım, konumunu geliştirmektedir.

66...Ka5 67 Kd8

Tekrar 62. hamledeki yaklaşımı ortaya koyarak. Böylelikle beyaz kale hem atı savunarak şahı serbestleştirmiş oldu, hem de 8. yatayda can sıkıcı konumunu saklı tuttu.

67...Şh7 68 g6+! Şh8 69 h6! (D)

8

Beyazların son 20 hamle içerisinde şah kanadında nasıl etkin bir pozisyon yaratmış olduğuna dikkat edelim. Şimdiki tehdit h7-hamlesidir, çünkü siyahların pat temasını yaratamadığını görüyoruz: 69...Kb5?? 70 h7 Kxd5? 71 Kxd5 ve birkaç hamle içerisinde mat ile.

69...Ka7!

Ancak Krasenkow da taktik fırsatları hiçbir zaman kaçırmadığını gözler önüne seriyor. Şimdi 70 h7?? olur; çünkü, 70...Ke7+ 71 Şd4 Ke4+! ile kuduran kale, pat teması sayesinde oyunu berabere yapar. Ancak Kramnik harekete geçmek için en uygun zamanı kollayarak rakibinin tuzağına düşmeyecektir.

70 Ae3 gxh6?

Beyazların rakibini bu derece zorlamasına karşın, siyahların 70...Ke7+! hamlesi konumu tutuyor gibi görünüyor! Fikir e3-karesindeki atı savunmak zorunda kalan beyaz şahı elverişsiz 4. yataya sürmek, böylelikle de siyah kaleyle 6. yatay üzerinden g6-piyonuna baskı kurabilmektir. Örnek bir devamyolu: 71 Şf4 gxh6 (ancak ve ancak şimdi!) 72 Af5 Ke6!  73 Ah4 (73 Axh6 Kxg6 ve sadeleşen pozisyon konumsal beraberliğe gider) 73...Şg7 74 Kd7+ Ae7 75 Af5+ Şg6 76 Axe7+ Şf6 ve eşitlikle. Fakat pratikte satranç mücadelesi böyle değil midir? Rakibi karşısında sürekli baskı kuran taraf, en sonunda kendisini hata yapmaya zorlar. Trajik bir şekilde, bu hataların en sıklıkla da arzulanan sonuca en çok yaklaşılan anlarda yapıldığı gözlenir. Ancak doğruluğu ispatlanmış bir gerçek varsa, bu da 'mücadele, sonuna kadar mücadele!' olmalıdır.

71 Af5!

Harika bir şematik düşünce örneği daha. Siyah şahın elinden g7-karesini alan bu hamle sonrasında beyazların fikri belli oluyordu: Kf8-Kf7 ve kazanarak!

71...Ka5+ 72 Şf4 Ka4+ 73 Şf3 Ka3+ 74 Şg4 Ka4+ 75 Şh5

Partide beyaz at 'şemsiye rolünü' ne kadar çok üstlendi, öyle değil mi?

75...Ka7 76 Kf8 Kb7 77 Şh4

Zugzwang kurgusundan yararlanılarak 77 Kf7 fikri hemen de uygulanabilirdi: 77...Kxf7 78 gxf7 Af6+ 79 Şg6! Ad7 80 Şxh6 Af8 81 Ae7! (D)

9

81...Ae6 82 Ag6#. Fakat karşılaşmada birçok defa pat temasına dikkat etmek zorunda kalmış Rus büyükusta, belki de en ufak bir riske girmek istememişti.

77...Kb4+

77...Kg7!? ilginç bir deneme olamaz mıydı? Sonuçta 78 Axg7? Şxg7 79 Kb8 Af6 ve takiben 80...Şxg6 devamyolu bir kere daha beraberliği sağlıyor gibi görünüyor. Ancak g7-karesinden alışa girmek zorunda olmayan beyazlar 78 Şh5 hamlesiyle hatasını düzeltip, bir kere de GM Kramnik'in az önce uygulamadığı varyantla galibiyete ulaşabilirdi.

78 Şg3 Kb6 79 Ae7 Şg7 80 Kf7+ 1-0

Bir sonraki Analiz Köşesi'nde görüşünceye dek hoşçakalın!

Hazırlayan: FM Alper Efe ATAMAN


Yazı Arşivi  


Türkiye Satranç Federasyonu © 2011